پیکتوگرام

در دنیای امروز که ارتباطات بصری نقش اساسی در انتقال پیام‌ها ایفا می‌کند، پیکتوگرام‌ها یکی از مؤثرترین ابزارهای ارتباطی محسوب می‌شوند. این نمادهای ساده و قابل‌درک، بدون نیاز به زبان یا نوشته، مفاهیم پیچیده را در یک نگاه منتقل می‌کنند. از تابلوهای فرودگاهی گرفته تا علائم ترافیکی و تابلو راهنمای طبقات، همه از قدرت بصری پیکتوگرام برای هدایت و اطلاع‌رسانی استفاده می‌کنند.

پیکتوگرام در واقع نوعی زبان جهانی است؛ زبانی که از مرزهای فرهنگی، زبانی و جغرافیایی عبور می‌کند. در طراحی محیطی و سیستم‌های راهنمایی فضاهای عمومی، استفاده از این نمادها به کاربران کمک می‌کند تا در کوتاه‌ترین زمان مسیر خود را پیدا کنند. اگر تا‌به‌حال به تابلو راهنمای دیواری در بیمارستان‌ها، ادارات یا مراکز خرید دقت کرده باشید، حتماً متوجه شده‌اید که بسیاری از آن‌ها از پیکتوگرام‌ها برای انتقال معنا بهره می‌برند. اگر علاقه‌مندید بدانید چطور این نشانه‌های ساده دنیای اطراف ما را منظم‌تر و قابل‌فهم‌تر می‌کنند، حتماً تا پایان این مقاله با ما همراه باشید.

پیکتوگرام

علائم گرافیک محیطی را تقریبا در هر شهر و روستایی می‌توان دید. پیکتوگرام حتی در بیابان‌ها و جاده‌های دوردست نیز دیده می‌شوند و جزئی جدانشدنی از محیط‌های انسانی شمرده می‌شوند.

قطعا همه ما در زندگی خود بارها این نشانه‌ها را در قالب‌های گوناگونی نظیر تابلو اطلاع‌رسانی و تبلیغاتی دیده و با آن‌ها آشنا هستیم. اما علائم گرافیک محیطی و پیکتوگرام چیست و چه کاربردی در زندگی روزمره ما دارند؟

وجود پیکتوگرام در زندگی شهری چه اهمیتی دارد و چه مزیت‌هایی را دراختیار شهروندان قرار می‌دهد؟ اگر شما هم به یافتن پاسخی برای این سوالات فکر می‌کنید، تا انتهای این مطلب باما همراه باشید.

در تمامی مقالات این مجموعه درباره تمامی موارد ساین توضیح داده شده است با ما همراه باشید.

علائم گرافیک محیطی

علائم گرافیک محیطی همان‌گونه که از نامش پیدا است، به تمامی علائم و نشانه‌های تصویری مورد استفاده در سطح شهر و جاده گفته می‌شود. گرافیک محیطی شاخه‌ای از رشته گرافیک است که با رشته‌های دیگری نظیر معماری و شهرسازی نیز ترکیب شده است. علائم گرافیک محیطی یک وظیفه بسیار مهم را برعهده دارند. انتقال یک پیام یا اطلاعات مورد نیاز به ساده‌ترین و قابل فهم‌ترین شکل ممکن!‌

علائم گرافیک محیطی مجموعه‌ای از عناصر بصری هستند که هدف آن‌ها برقراری ارتباط مؤثر بین فضا و کاربر است. این علائم به افراد کمک می‌کنند تا محیط اطراف خود را بهتر درک کنند، مسیرها را پیدا کنند و بدون نیاز به پرس‌وجو یا سردرگمی، تصمیم درستی بگیرند. در واقع، این سیستم گرافیکی همان زبان بصری محیط است؛ زبانی که از رنگ، فرم، تایپوگرافی و پیکتوگرام برای انتقال پیام استفاده می‌کند.

در طراحی شهری، مراکز تجاری، بیمارستان‌ها و ساختمان‌های عمومی، علائم گرافیک محیطی نقش اساسی در هدایت و نظم‌دهی فضا دارند. این علائم ممکن است شامل تابلوهای اطلاع‌رسانی، مسیر‌یابی، هشدار، یا حتی معرفی بخش‌ها باشند. هدف اصلی آن، ایجاد تجربه‌ای هماهنگ و بی‌دردسر برای کاربران است. 

وقتی وارد یک مجموعه بزرگ مثل بیمارستان، دانشگاه یا مرکز خرید می‌شوید، اولین چیزی که به شما کمک می‌کند مسیر درست را پیدا کنید، تابلوهای راهنماست. این تابلوها، چه به شکل تابلو راهنمای طبقات باشند و چه تابلو راهنمای دیواری، همگی بخشی از سیستم جامع علائم گرافیک محیطی هستند. طراحان در این سیستم تلاش می‌کنند تا با استفاده از پیکتوگرام‌های استاندارد، رنگ‌های هماهنگ و تایپوگرافی خوانا، میان زیبایی و عملکرد تعادل برقرار کنند.

استفاده از علائم گرافیک محیطی و پیکتوگرام‌ها به شکل امروزی شاید چند دهه بیشتر قدمت نداشته باشد. اما استفاده از نشانه‌ها و تصاویر برای ارتباط برقرار کردن بین انسان‌ها، قدمتی به اندازه تمام تاریخ بشریت دارد. استفاده از گرافیک محیطی علاوه‌بر انتقال اطلاعات، شامل مقاصد تبلیغاتی نیز می‌شود.

تبلیغات روی وسایل نقلیه مانند اتوبوس و مترو، یکی از همین موارد استفاده از گرافیک محیطی است. اما پیکتوگرام چیست و چه تفاوتی با گرافیک محیطی دارد؟ در ادامه دقیقا همین موضوع را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

ما در مقاله های قبلی درباره تابلو مدرن فروشگاه توضیح دادیم برای کسب اطلاعات بیشتر به این صفحه مراجعه کنید.

پیکتوگرام چیست؟

پیکتوگرام یکی از انواع علائم گرافیک محیطی است که به تصویر نگاشت نیز شهرت دارد. این تصاویر باید به‌گونه‌ای طراحی شوند تا بدون نیاز به هرگونه متن یا نوشته‌ای، قادر به رساندن مفهوم بوده و با مخاطبان ارتباط برقرار کنند. برای مثال، علامت فرد در حال عبور از خیابان یا تصویر چاقو و چنگال روی تابلو رستوران، نمونه‌هایی از پیکتوگرام هستند

هدف اصلی پیکتوگرام، ساده‌سازی ارتباط است. به همین دلیل در طراحی فضاهای عمومی مانند فرودگاه‌ها، بیمارستان‌ها، مترو و مراکز خرید، از آن‌ها برای هدایت افراد استفاده می‌شود. در چنین محیط‌هایی، زمان واکنش کاربر اهمیت زیادی دارد و پیکتوگرام‌ها با انتقال سریع مفهوم، تجربه کاربری را بهبود می‌بخشند.

در بسیاری از سیستم‌های علائم گرافیک محیطی، از پیکتوگرام‌ها برای هماهنگی بصری و نظم در فضا استفاده می‌شود. برای مثال، مجموعه‌ای از تابلوها با سبک گرافیکی یکسان، مانند تابلو راهنمای دیواری یا تابلو راهنمای طبقات، زمانی که از پیکتوگرام‌های استاندارد استفاده کنند، انسجام بصری و درک بهتری برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کنند.

یکی از نمونه‌های آشنای پیکتوگرام، تصویر «سیگار کشیدن ممنوع» در محیط‌های عمومی مانند مترو و اتوبوس است. طراحی علائم گرافیک محیطی باید به‌صورتی انجام شود که فارغ از فرهنگ و زبان افراد، همگی قادر به درک مفهوم آن بوده و به‌نوعی جهان شمول باشد.

انواع پیکتوگرام علاوه‌بر اطلاع‌رسانی، وظیفه هشدار دادن در شرایطی که خطری وجود داشته باشد را نیز برعهده دارند. تابلوهای «خطر برق‌گرفتگی» ازجمله این موارد هستند. شاید برخی از افراد به‌اشتباه یک پیکتوگرام را با یک لوگو یکسان بدانند.

اما تفاوت اصلی این دو در نوع طراحی آن‌ها و مفهومی است که بیننده از دیدن هریک برداشت می‌کند. پیکتوگرام باید طوری طراحی شود که در عین سادگی، جهان‌شمول بوده و در نگاه اول مفهوم مورد نظر خود را به‌صراحت برساند. کاربرد این نشانه‌ها در زندگی روزمره ما به‌قدری گسترده است که احتمالا همه ما تا به‌امروز با هزاران نمونه از علائم گرافیک محیطی برخورد داشته‌ایم.

مجموعه ریحان ساین مفتخر است تمامی خدمات مربوط به حروف چلنیوم را در اختیار شما قرار دهد.

تاریخچه پیکتوگرام

تاریخچه پیکتوگرام در واقع تاریخ تحول زبان تصویری انسان است؛ سفری طولانی از نقاشی‌های غار تا طراحی گرافیک مدرن. نخستین نشانه‌های پیکتوگرام را می‌توان در دوران پیشاتاریخ، حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار سال پیش یافت؛ زمانی که انسان‌های اولیه با ترسیم حیوانات، شکار و آیین‌های روزمره بر دیواره غارها، نخستین زبان بصری خود را خلق کردند. این نقوش ساده، صرفاً آثار هنری نبودند بلکه ابزار انتقال معنا و تجربه بودند.

با شکل‌گیری تمدن‌های باستانی، این تصاویر کاربردی‌تر شدند. در تمدن سومر (حدود ۳۲۰۰ پیش از میلاد)، پیکتوگرام‌ها نخستین گام برای ابداع خط میخی بودند. هر تصویر نمایانگر یک واژه یا مفهوم بود، مثل شکل خوشه گندم برای «کشاورزی» یا «غذا». در مصر باستان نیز خط هیروگلیف، نوعی سیستم تصویری بود که پیکتوگرام‌ها در آن نقش اساسی داشتند. تمدن‌های چین و مایا نیز سیستم‌های نوشتاری مشابهی داشتند که ریشه در پیکتوگرام‌های ابتدایی داشتند.

در طول قرون وسطی، با گسترش زبان نوشتاری، پیکتوگرام‌ها جای خود را به حروف دادند، اما هرگز ناپدید نشدند. در هنر مذهبی و معماری آن دوران، نمادهای تصویری همچنان برای آموزش مفاهیم دینی به مردم بی‌سواد استفاده می‌شدند.

ورود قرن بیستم، نقطه عطفی در تاریخ پیکتوگرام بود. با توسعه صنعت چاپ، حمل‌ونقل و گردشگری، نیاز به زبانی جهانی و قابل‌فهم برای همه ملت‌ها افزایش یافت. در دهه ۱۹۳۰، طراحان مدرن مانند «اتو نویرات» (Otto Neurath) و طراح گرافیکی به‌نام «گرد آرنتز» (Gerd Arntz)، سیستم تصویری معروف به ISOTYPE را طراحی کردند. هدف آن، نمایش داده‌های آماری و اجتماعی با استفاده از پیکتوگرام‌های ساده و یکنواخت بود. این نقطه آغاز طراحی سیستماتیک و استانداردسازی پیکتوگرام‌ها بود.

در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، پیکتوگرام‌ها با ظهور پروژه‌های بین‌المللی مانند المپیک توکیو (۱۹۶۴) و مونیخ (۱۹۷۲) جهانی شدند. طراحان ژاپنی و آلمانی برای اولین‌بار مجموعه‌ای از نمادهای گرافیکی واحد طراحی کردند تا تمام بازدیدکنندگان، بدون دانستن زبان میزبان، بتوانند مسیر خود را بیابند. این مجموعه‌ها بعدها مبنای استانداردهای علائم گرافیک محیطی امروزی شدند.

با تأسیس سازمان‌های بین‌المللی مانند ISO (سازمان استاندارد جهانی) و AIGA (انجمن طراحان گرافیک آمریکا)، اصول طراحی پیکتوگرام‌ها برای محیط‌های مختلف مانند فرودگاه‌ها، بیمارستان‌ها و جاده‌ها تدوین شد. نتیجه این روند، ایجاد زبانی جهانی از نمادها بود که در سراسر جهان یکسان درک می‌شود؛ از تابلو راهنمای طبقات در برج‌های اداری گرفته تا تابلوهای راهنمای شهری و علائم هشداردهنده.

در قرن بیست‌ویکم، مفهوم پیکتوگرام وارد دنیای دیجیتال شد. امروزه، آیکون‌ها و نشانه‌های رابط کاربری (UI icons) در اپلیکیشن‌ها، وب‌سایت‌ها و نرم‌افزارها، همان نقش تاریخی پیکتوگرام‌ها را ایفا می‌کنند. آن‌ها پیام را به ساده‌ترین و سریع‌ترین شکل ممکن منتقل می‌کنند.

علائم گرافیک محیطی و انواع آن

علاوه‌بر انواع پیکتوگرام، علائم گرافیک محیطی شامل طیف وسیعی از طرح‌های گرافیکی است که در گوشه و کنار شهر به‌چشم می‌خورند. انواع پوسترهای تبلیغاتی یکی از انواع علائم گرافیک محیطی هستند.

این پوسترها می‌توانند بر روی یک دیوار یا ساختمان کار شده باشند و یا روی وسایل نقلیه عمومی مانند مترو و اتوبوس طراحی شوند. از دیگر نمونه‌های گرافیک محیطی می‌توانیم به تابلوی سردر فروشگاه‌ها، سازمان‌ها، ادارات و دیگر اماکن اشاره کنیم.

احتمالا به‌درستی حدس زده باشید که تمامی تابلوهای راهنمایی و رانندگی در سطح شهر، تابلوهای مسیریابی بزرگراه‌ها و انواع بیلبوردها نمونه‌های دیگری از گرافیک محیطی هستند.

طراحی علائم گرافیک محیطی باید به‌گونه‌ای انجام شود که در عین اطلاع‌رسانی، تا آنجا که ممکن است دارای هماهنگی بصری با محیط اطراف خود نیز باشند. باتوجه به این موضوع باید گفت که علائم گرافیک محیطی تنها به تابلوهای تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی محدود نمی‌شوند و طیف وسیع‌تری را نیز دربر می‌گیرند.

برای مثال نوع طراحی ایستگاه‌های اتوبوس، نیمکت‌ها و حتی طراحی مراکز تفریحی و فرهنگی نیز شامل گرافیک محیطی می‌شود. طراحی محیطی پارک‌ها و بوستان‌های شهری نیز باتوجه به اصول گرافیک محیطی انجام می‌شود و درصورتی که به‌درستی اجرا شود، تاثیر به‌سزایی در ارتباط با مخاطبان خود ایجاد خواهند کرد.

البته باید گفت که علائم گرافیک محیطی صرفا به محیط‌های باز محدود نیست و نقش موثری در محیط‌های داخلی و سربسته نیز ایفا می‌کند. گرافیک محیطی در فضای بسته، خصوصا در قالب تبلیغات بسیار موثر و کارآمد بوده و به‌طور وسیعی مورد استفاده کسب‌و‌کارها قرار می‌گیرد.

اجزای اصلی علائم گرافیک محیطی

پیکتوگرام‌ها (Pictograms): نمادهای تصویری که مفاهیم را بدون استفاده از کلمات منتقل می‌کنند، مانند علامت سرویس بهداشتی یا خروج اضطراری.

تابلوهای راهنما (Wayfinding Signs): شامل تابلو راهنمای دیواری، سقفی و تابلو راهنمای طبقات که برای هدایت کاربران به بخش‌های مختلف محیط استفاده می‌شوند.

تابلوهای اطلاع‌رسانی (Informational Signs): برای نمایش اطلاعات عمومی مانند ساعت کار، قوانین، یا نام بخش‌ها طراحی می‌شوند.

تابلوهای هشدار و ایمنی (Warning & Safety Signs): برای اعلام خطر یا هشدارهای ضروری در فضاهای صنعتی، بیمارستانی و شهری کاربرد دارند.

تایپوگرافی (Typography): انتخاب فونت، اندازه و چینش نوشته‌ها که باید خوانا، منظم و متناسب با هویت بصری فضا باشد.

رنگ و کدگذاری (Color & Coding): رنگ‌ها برای دسته‌بندی فضاها، انتقال احساس و کمک به تشخیص سریع پیام‌ها استفاده می‌شوند.

هویت بصری (Visual Identity): هماهنگی طراحی علائم با برند، معماری و روح کلی فضا؛ مانند لوگو، رنگ سازمانی و فرم تابلوها.

نورپردازی و متریال (Lighting & Materials): انتخاب جنس، بافت و نور مناسب برای افزایش دوام و خوانایی علائم در شرایط مختلف محیطی.

نقشه‌ها و گرافیک‌های محیطی (Maps & Environmental Graphics): نمایش کلی مسیرها، پلان‌ها یا اطلاعات فضا برای درک سریع موقعیت کاربر در محیط.

هدف علائم گرافیک محیطی

هدف اصلی علائم گرافیک محیطی، برقراری ارتباط مؤثر و بی‌واسطه میان انسان و فضاست. این سیستم طراحی، به‌گونه‌ای عمل می‌کند که افراد بتوانند در هر محیطی — از بیمارستان و فرودگاه گرفته تا مراکز تجاری و اداری — مسیر خود را به‌راحتی پیدا کنند و بدون سردرگمی، تصمیم درستی بگیرند. در واقع، این علائم نقشه زنده‌ای از فضا هستند که به کمک پیکتوگرام، رنگ، نوشته و فرم، معنا را به ساده‌ترین شکل ممکن منتقل می‌کنند.

در نگاه تخصصی‌تر، علائم گرافیک محیطی به تجربه کاربری فضا معنا و نظم می‌بخشند. بدون وجود این سیستم، حتی زیباترین ساختمان‌ها هم می‌توانند برای بازدیدکنندگان گیج‌کننده باشند. این علائم به‌صورت یکپارچه طراحی می‌شوند تا اطلاعات ضروری مانند موقعیت فعلی، مسیر حرکت یا هشدارها را با زبانی جهانی و قابل‌درک در اختیار مخاطب قرار دهند. به همین دلیل، اصول طراحی آن بر پایه سادگی، خوانایی و هماهنگی با معماری محیط استوار است.

در یک فضای بزرگ مانند بیمارستان یا مرکز خرید، تابلو راهنمای دیواری یا تابلو راهنمای طبقات نقشی حیاتی دارند. این تابلوها با استفاده از رنگ‌های مشخص، تایپوگرافی دقیق و نمادهای تصویری، بازدیدکننده را در مسیر درست هدایت می‌کنند. بنابراین، هدف علائم گرافیک محیطی صرفاً تزئین یا زیبایی نیست، بلکه تسهیل درک فضا، افزایش کارایی و کاهش استرس کاربران است.

علاوه بر راهنمایی، این علائم بخشی از هویت بصری فضا را نیز شکل می‌دهند. هماهنگی میان رنگ‌ها، فرم‌ها و پیکتوگرام‌ها می‌تواند تصویر ذهنی مثبتی از محیط در ذهن مخاطب ایجاد کند. برای مثال، در یک مجموعه فرهنگی یا آموزشی، طراحی خلاقانه علائم باعث می‌شود بازدیدکننده حس تعلق بیشتری به فضا پیدا کند و تجربه‌ای خوشایند از آن در ذهن داشته باشد.

چگونه علائم گرافیک محیطی به مردم کمک می‌کند؟

در دنیای امروز که فضاهای عمومی پیچیده‌تر از همیشه شده‌اند، علائم گرافیک محیطی نقشی کلیدی در هدایت، نظم و آرامش کاربران ایفا می‌کنند. این علائم همان زبانی هستند که به‌جای کلمات، با تصویر و رنگ با ما صحبت می‌کنند. هر بار که در یک مرکز خرید، بیمارستان یا ایستگاه مترو به‌راحتی مسیر خود را پیدا می‌کنید، در واقع از نتیجه طراحی دقیق این سیستم بهره‌مند شده‌اید.

کارکرد اصلی علائم گرافیک محیطی، راهنمایی کاربران در فضاهای ناشناخته است. زمانی که وارد ساختمانی بزرگ یا محیطی چندطبقه می‌شوید، وجود تابلوهای راهنما به شما کمک می‌کند تا در کمترین زمان ممکن مسیر درست را بیابید. این تابلوها با بهره‌گیری از پیکتوگرام‌های ساده، رنگ‌های مشخص و تایپوگرافی خوانا، اطلاعات لازم را بدون نیاز به توضیح شفاهی در اختیار شما قرار می‌دهند. به همین دلیل است که در پروژه‌های حرفه‌ای، از طراحی منسجم و هماهنگ میان تابلوها استفاده می‌شود تا تجربه کاربری به‌صورت روان و بی‌وقفه پیش برود.

برای مثال، در مسیرهای داخلی ساختمان‌ها، استفاده از تابلو راهنمای مسیر بسیار رایج است. این نوع تابلو، مسیر حرکت افراد را از نقطه ورود تا مقصد نهایی مشخص می‌کند. در مراکز بزرگ مانند دانشگاه‌ها، فرودگاه‌ها یا بیمارستان‌ها، این تابلوها معمولاً همراه با پیکتوگرام‌های استاندارد طراحی می‌شوند تا همه افرادحتی کسانی که زبان محلی را نمی‌دانند؛ بتوانند مفهوم آن را درک کنند.

یکی دیگر از نقش‌های مهم علائم گرافیک محیطی، ایجاد نظم بصری در محیط است. طراحی هماهنگ تابلوهای راهنما، رنگ‌بندی منسجم و استفاده درست از پیکتوگرام‌ها باعث می‌شود فضا حرفه‌ای‌تر، قابل‌فهم‌تر و زیباتر به‌نظر برسد. به همین دلیل، شرکت‌ها و سازمان‌ها هنگام طراحی فضاهای عمومی خود، از این علائم برای تقویت هویت بصری و ارتقای تجربه بازدیدکنندگان بهره می‌برند.

علائم گرافیک محیطی و انواع پیکتوگرام

همان‌طور که پیشتر نیز اشاره کردیم اصلی‌ترین وظیفه و کاربرد علائم گرافیک محیطی، اطلاع‌رسانی به افراد است. حال این اطلاع‌رسانی می‌تواند در قالب هشدار باشد و یا صرفا فرد را برای رسیدن به جای خاصی راهنمایی کند.

اما این علائم کارکردهای دیگری نیز در جامعه دارند که اهمیت هرچه بیشتر آن‌ها در زندگی روزمره را نمایان می‌کند. یکی از این کارکردها، سهولت ارتباط‌های اجتماعی بین مردم است. این علائم نیاز افراد به کسب اطلاعات را برطرف می‌سازند و موارد مهم را برایشان مشخص می‌کنند.

ازمنظر اقتصادی نیز استفاده از گرافیک محیطی می‌تواند موجب رشد اقتصاد محلی شده و فضای کسب‌و‌کار را پررونق کند. علائم گرافیک محیطی در زیباسازی محیط شهری نیز نقش موثری را ایفا می‌کنند و موجب کمتر شدن آشفتگی و سردرگمی در سطح شهر خواهند شد.

هم‌چنین از نظر تردد در سطح شهر، امنیت لازم را برای شهروندان ایجاد کرده، موجب بهبود جریان ترافیک شده و از بروز حوادث ناخواسته تاحد زیادی جلوگیری به‌عمل می‌آورند.

استفاده از گرافیک محیطی در زمینه تبلیغات فرهنگی نیز شیوه‌ای بسیار مرسوم است و اثرات مثبت آن به‌مراتب از روش‌های دیگر بیشتر خواهد بود. به‌عنوان مثال در این زمینه می‌توانیم به نشان‌های سطل زباله در پارک‌ها اشاره داشته باشیم.

یک گرافیک قدرتمند از صدها نوشته و هشدار متنی موثرتر واقع می‌شود و می‌تواند به‌عنوان یک روش کارساز در مسایل فرهنگ‌سازی جامعه مورد استفاده قرار بگیرد.

برای اطلاعات بیشتر درباره ساین مراکز خرید میتوانید به این صفحه مراجعه کنید.

علائم گرافیک محیطی جزء جدانشدنی از زندگی شهری امروزی است که دامنه آن از سطح شهرها نیز فراتر رفته است. به‌طوری که شرکت‌های بزرگ فعال در حوزه تکنولوژی نیز از علائم گرافیک محیطی برای محصولات نرم‌افزاری خود استفاده می‌کنند تا از اثرات مثبت آن بهره‌مند شوند.

عنصر رنگ در گرافیک محیطی نقش عمده‌ای را بازی کرده و یکی از عوامل مهم در میزان تاثیرپذیری افراد از علائم گرافیک محیطی خواهد بود. امیدواریم این مطلب برای شما مفید واقع شده باشد و تاحد زیادی با علائم گرافیک محیطی و کارکرد آن‌ها در زندگی روزمره آشنا شده باشید.

درپایان اگر سوال یا نظری در رابطه با این مطلب دارید، آن‌را به‌صورت کامنت زیر همین پست با ما در میان بگذارید.

اگر به دنبال کسب اطلاعات درباره ساخت بیلبورد هستید به این صفحه مراجعه کنید.

پیکتوگرام‌ها بسته به هدف، محیط استفاده و میزان جزئیات در طراحی، انواع مختلفی دارند. شناخت این دسته‌بندی‌ها به طراحان کمک می‌کند تا مناسب‌ترین نوع را برای کاربرد موردنظر انتخاب کنند. در ادامه، مهم‌ترین انواع پیکتوگرام را بررسی می‌کنیم:

پیکتوگرام اطلاع‌رسانی (Informative Pictograms): این نوع برای انتقال اطلاعات عمومی استفاده می‌شود. مانند نماد آسانسور، سرویس بهداشتی، اتاق انتظار یا پذیرش در تابلو راهنمای دیواری و فرودگاه‌ها. هدف آن هدایت کاربر و کاهش نیاز به متن است.

پیکتوگرام هشداردهنده (Warning Pictograms): در محیط‌های صنعتی، جاده‌ای و شهری، این نوع پیکتوگرام خطرات احتمالی را به‌صورت بصری هشدار می‌دهد. مثل علامت مواد اشتعال‌زا یا تابلو عبور عابر. این دسته در طراحی علائم گرافیک محیطی ایمنی کاربرد فراوان دارد.

پیکتوگرام خدماتی (Service Pictograms): برای نمایش خدمات قابل ارائه در یک فضا به‌کار می‌رود. مانند پیکتوگرام پارکینگ، رستوران، خودپرداز یا وای‌فای. این نمادها معمولاً در تابلو راهنمای طبقات مراکز خرید یا هتل‌ها دیده می‌شوند.

پیکتوگرام راهنمای مسیر (Directional Pictograms): هدف این نوع، هدایت فیزیکی افراد به مسیر درست است. فلش‌ها، پیکان‌ها و علائم خروج یا ورودی از مهم‌ترین نمونه‌های آن هستند. در طراحی علائم گرافیک محیطی سازمان‌یافته، این پیکتوگرام‌ها نقش حیاتی دارند.

پیکتوگرام دیجیتال (Digital Pictograms): در دنیای فناوری، پیکتوگرام‌ها به شکل آیکون در اپلیکیشن‌ها و صفحات وب استفاده می‌شوند. نمادهایی مانند سطل زباله، منوی همبرگری یا دکمه اشتراک‌گذاری، نسخه دیجیتال پیکتوگرام‌های سنتی‌اند.

پیکتوگرام فرهنگی و گردشگری (Cultural & Tourist Pictograms): این گروه برای معرفی اماکن تاریخی، فرهنگی و گردشگری به کار می‌رود. مثلاً نماد موزه، مسجد یا پارک ملی. در طراحی تابلو راهنمای دیواری شهرها و جاده‌ها از آن‌ها برای جذب گردشگران استفاده می‌شود.

پیکتوگرام آموزشی (Educational Pictograms): در مدارس، دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی به‌منظور راهنمایی یا اطلاع‌رسانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. مانند علامت کلاس درس، کتابخانه یا آزمایشگاه.

پیکتوگرام

 در واقع پیکتوگرام، یک نوع نماد گرافیکی است که نام‌های دیگری همچون پیکتو، نماد یا آیکون دارد و می‌تواند معنای خود را از طریق شباهت تصویری نزدیکی که به یک شی فیزیکی دارد، به مخاطبان منتقل کند. اگر بخواهیم به زبان ساده‌تر بگوییم، باید عنوان کنیم که پیکتوگرام‌ها می‌توانند داده‌ها را به صورت ساده‌تر به مخاطب انتقال و نمایش دهند و مخاطب می‌تواند به راحتی آن‌ها را درک نمایند. در ادامه مطلب توضیحات بیشتری را در مورد پیکتوگرام و همینطور کاربرد آن ارائه خواهیم داد.

 کاربردهای پیکتوگرام

موضوع مهم دیگری که در مورد پیکتوگرام‌ها وجود دارد، این است که آن‌ها می‌توانند در مکان‌ها و موقعیت‌های زیادی مورد استفاده قرار بگیرند و همانطور که عنوان کردیم، معمولاً از آن‌ها برای انتقال اطلاعات بیشتر به مخاطبان استفاده می‌شود؛ به این منظور که به جای نوشتن جملات و کلمات، از تصاویری که به آن‌ها مرتبط هستند، استفاده می‌شود‌. مسلماً شما در مکان‌های عمومی مختلف مانند رستوران‌ها، پمپ بنزین و غیره، تصاویر مختلفی همچون تصویر سیگار را مشاهده کرده‌اید که این تصویر به گونه‌ای طراحی شده است که نشان دهنده ممنوع بودن سیگار است‌. در اکثر مواقع این نمادها به معنای یک نماد بازدارنده، هشدار دهنده و حتی آموزنده هستند. نمادهای پیکتوگرام همینطور می‌توانند برای بررسی داده‌ها، ارقام، رسم نمودار، تهیه گزارش و همچنین ساخت رزومه هم مورد استفاده قرار بگیرند‌. ممکن است برخی از اطلاعات و داده‌ها برای مخاطب جذاب نباشند و شما می‌توانید با استفاده از پیکتوگرام و خلق تصاویر مختلف، به شیوه خاصی توجه مخاطبان را به آن‌ها جلب کنید. بنابراین مهم‌ترین کاربردی که پیکتوگرام دارد، انتقال سریع اطلاعات به بیننده و همینطور جلب توجه اوست. نمونه‌های پیکتوگرام را می‌توان در بسیاری از مکان‌های عمومی مانند رستوران‌ها، فروشگاه‌ها، فرودگاه‌ها، تابلوهای راهنمایی و رانندگی، پاساژ‌ها و غیره مشاهده کرد. تصور کنید که در فرودگاه یک کشور خارجی هستید و با زبان آن کشور هم آشنایی ندارید. در این موقعیت چه چیزی به ذهنتان می‌رسد؟ مسلماً می‌توانید به تابلوهای مختلف نگاه کنید و محل مورد نظر خود را پیدا کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره قیمت و یا خرید تابلو سرویس بهداشتی با کارشناسان ما در تماس باشید. پیکتوگرام‌ها در طیف گسترده‌ای از فضاهای شهری، محیطی و دیجیتال کاربرد دارند و هدف آن‌ها تسهیل ارتباط بصری است. در ادامه، به مهم‌ترین کاربردهای آن اشاره می‌کنیم:

1. سیستم‌های راهنمای فضا (Wayfinding Systems) در فضاهای عمومی مانند فرودگاه، مترو، بیمارستان و مراکز خرید، پیکتوگرام‌ها به‌عنوان بخشی از علائم گرافیک محیطی برای جهت‌دهی استفاده می‌شوند. طراحی دقیق آن‌ها در تابلو راهنمای طبقات یا دیواری باعث می‌شود افراد سریع‌تر مسیر خود را بیابند.

 2. ایمنی و هشدار (Safety & Warning Signs) در کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و محیط‌های صنعتی، پیکتوگرام‌های هشداردهنده برای اطلاع‌رسانی درباره خطرات احتمالی ضروری هستند. برای مثال، نماد مواد شیمیایی خطرناک یا علامت خروج اضطراری.

3. حمل‌ونقل و ترافیک (Transport & Traffic Signs) تابلوهای راهنمایی رانندگی، علائم عبور عابر یا ایستگاه اتوبوس، نمونه‌هایی از کاربرد پیکتوگرام در سیستم حمل‌ونقل هستند. این نمادها زبان مشترک رانندگان و عابران‌اند.

4. مراکز خدمات عمومی (Public Service Areas) در بیمارستان‌ها، ادارات، هتل‌ها و دانشگاه‌ها، پیکتوگرام‌ها در تابلو راهنمای دیواری برای نمایش بخش‌ها و خدمات به‌کار می‌روند. این نمادها به کاهش سردرگمی مراجعان کمک می‌کنند.

5. رابط کاربری دیجیتال (User Interface Design) در نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌ها، آیکون‌ها شکل دیجیتالی پیکتوگرام هستند. وظیفه آن‌ها ساده‌سازی تعامل کاربر با سیستم است؛ مثل نماد “تنظیمات” یا “ارسال پیام”.

6. فضاهای فرهنگی و گردشگری (Tourism & Cultural Spaces) در موزه‌ها، مراکز فرهنگی و مسیرهای گردشگری از پیکتوگرام‌ها برای راهنمایی و اطلاع‌رسانی استفاده می‌شود. این علائم معمولاً در قالب علائم گرافیک محیطی طراحی‌شده‌اند تا با هویت بصری فضا هماهنگ باشند.

 طراحی پیکتوگرام

 آیا تا به حال این سوال را از خود پرسیده‌اید که چگونه می‌توانید پیکتوگرام طراحی کنید؟ در پاسخ به این سوال باید بگوییم که طراحی پیکتوگرام کار زیاد سختی نیست، ولی برای طراحی یک نماد ساده که در عین حال جذاب هم باشد، باید به چند نکته توجه داشته باشید. این نکات شامل: 

طراحی پیکتوگرام ترکیبی از علم ارتباطات بصری، درک فرهنگی و مهارت در ساده‌سازی مفاهیم است. هدف از طراحی آن، ایجاد نمادی است که پیام را به سریع‌ترین و واضح‌ترین شکل ممکن منتقل کند، بدون نیاز به متن یا توضیح. در فرآیند طراحی، سادگی مهم‌ترین اصل است؛ زیرا هرچه شکل‌ها پیچیده‌تر باشند، درک آن برای مخاطب دشوارتر می‌شود. بنابراین طراح باید با حداقل خطوط، بیشترین معنا را منتقل کند.

پیکتوگرام باید جهانی و مستقل از زبان طراحی شود. به این معنا که هر فرد، صرف‌نظر از سن، سواد یا ملیت، بتواند مفهوم آن را به‌درستی بفهمد. به همین دلیل، تناسبات هندسی و وضوح فرم در طراحی نقش کلیدی دارند. طراحی موفق معمولاً بر پایه شبکه (Grid System) انجام می‌شود تا هماهنگی و نظم در تمامی نمادهای یک مجموعه حفظ شود.

تناسب رنگ‌ها نیز در طراحی پیکتوگرام اهمیت دارد. رنگ باید با هدف استفاده هم‌خوانی داشته باشد؛ مثلاً رنگ زرد برای هشدار، سبز برای مسیر خروج و آبی برای راهنما. در پروژه‌های علائم گرافیک محیطی، رعایت هماهنگی رنگ و فرم میان پیکتوگرام و دیگر اجزای تابلوها (مثل تابلو راهنمای دیواری یا تابلو راهنمای طبقات) به ایجاد نظم و درک بصری کمک می‌کند.

یکی دیگر از اصول مهم طراحی پیکتوگرام، قابلیت بازتولید در اندازه‌ها و محیط‌های مختلف است. پیکتوگرام باید در ابعاد بزرگ مانند بیلبورد یا در اندازه‌های کوچک مانند اپلیکیشن موبایل، قابل شناسایی باشد. برای این منظور، وضوح خطوط، نسبت‌ها و فضاهای خالی باید دقیق طراحی شوند.

استفاده از نمادهای ساده و مفهومی یکی از نکاتی که باید به آن توجه داشته باشید، این است که از نمادهای ساده، اما در عین حال مفهومی برای طراحی پیکتوگرام استفاده کنید. نمادها و آیکون‌های مورد نظرتان باید با موضوع مرتبط باشند. برای طراحی بهتر است که از اشکال آشنا و همینطور اصلی مانند دایره، ستاره و مربع استفاده کنید. توجه داشته باشید که در آن‌ها از شرح جزئیات استفاده نکنید، زیرا هر چقدر آیکون شما ساده‌تر باشد، درک آسان‌تری برای مخاطب دارد.

از رنگ‌های متضاد استفاده نکنید یکی دیگر از نکاتی که برای طراحی پیکتوگرام باید به آن توجه کنید، این است که یک رنگ اصولی و درست برای طراحی آن انتخاب کنید. به عنوان مثال سعی کنید که از رنگ‌های متضاد مانند قرمز و آبی در کنار هم استفاده نکنید، زیرا این رنگ‌ها باعث پرت شدن حواس مخاطبان می‌شوند و در نهایت آن‌ها را گیج خواهند کرد. بنابراین برای این که بتوانید بیشتر روی مخاطب تاثیر بگذارید، سعی کنید که از یک رنگ اصلی استفاده کنید که سایه‌های آن به عنوان رنگ ثانویه و مکمل کاربرد داشته باشند. به این شکل می‌توانید طرح خود را هم از سادگی و یکنواختی خارج نمایید.

دقت در تعداد پیکتوگرام اگر برای ارائه گزارش، آمار و ارقام یا نمایش داده‌ها از پیکتوگرام استفاده می‌کنید، باید توجه داشته باشید که تعداد پتوگرام‌ها نباید بیش از حد باشند، زیرا به این شکل ذهن مخاطب به سمت شمارش تعداد آن‌ها و همینطور دسته‌بندی آن‌ها کشیده می‌شود و دیگر به نماد اصلی توجه نخواهد کرد. بنابراین برای این که اینفوگرافیک را جذاب‌تر کنید، از نمادهای زیادی استفاده نکنید و حداکثر تعداد پیکتوگرامی که می‌توانید داخل یک اینفوگرافیک به کار ببرید، ۱۰ عدد است.

مطلب پیشنهادی: تابلو فرودگاهی

تفاوت پیکتوگرام با لوگو

اگرچه پیکتوگرام و لوگو هر دو از عناصر گرافیکی هستند، اما هدف، کاربرد و فلسفه طراحی آن‌ها تفاوت‌های اساسی دارد:

• هدف طراحی: پیکتوگرام برای انتقال معنا و راهنمایی طراحی می‌شود، در حالی که لوگو برای معرفی هویت و شخصیت برند به‌کار می‌رود.

• مخاطب: پیکتوگرام برای عموم مردم در فضاهای عمومی قابل‌فهم است، اما لوگو معمولاً برای مخاطبان خاص یک برند یا سازمان طراحی می‌شود.

• زبان بصری: پیکتوگرام باید جهانی و بی‌کلام باشد، درحالی‌که لوگو می‌تواند فرهنگی یا زبانی خاص را منعکس کند.

• سبک طراحی: در پیکتوگرام، سادگی و وضوح اولویت دارد؛ اما در لوگو گاهی از جزئیات هنری و تایپوگرافی برای ایجاد تمایز استفاده می‌شود.

• کاربرد: پیکتوگرام در علائم گرافیک محیطی، تابلوهای راهنما و سیستم‌های اطلاع‌رسانی مانند تابلو راهنمای دیواری یا تابلو راهنمای طبقات به‌کار می‌رود، در حالی‌که لوگو در کارت ویزیت، وب‌سایت، بسته‌بندی و تبلیغات استفاده می‌شود.

• تکرار و تنوع: در یک پروژه ممکن است صدها پیکتوگرام مختلف با سبک واحد طراحی شود، اما هر برند تنها یک لوگوی مشخص دارد.

• تأثیر احساسی: پیکتوگرام وظیفه اطلاع‌رسانی دارد و نباید احساسات را برانگیزد، اما لوگو باید احساس اعتماد، تعلق یا تمایز را در ذهن مخاطب ایجاد کند.

جمع بندی

پیکتوگرام به نمادها و آیکون‌های ساده، اما در عین حال مفهومی گفته می‌شود که می‌توانند اطلاعات مختلفی را به مخاطب انتقال دهند. هر شخصی با مشاهده پیکروگرام‌ها، می‌تواند به راحتی پیام آن‌ها را دریافت نماید. معمولا ما در طول روز با پیکتوگرام‌های مختلفی آشنا می‌شویم که در مکان‌های مختلف وجود دارند. در ضمن برای کسب اطلاعات بیشتر، می‌توانید به سایت ریحان ساین مراجعه کنید.

در نهایت، می‌توان گفت پیکتوگرام و علائم گرافیک محیطی نقش اساسی در بهبود ارتباط میان انسان و فضا دارند. این نمادهای ساده و هوشمندانه، زبان مشترک جهانی هستند که بدون نیاز به کلمات، مفاهیم را به‌سرعت منتقل می‌کنند. از تابلوهای بیمارستانی گرفته تا طراحی فضاهای اداری و شهری، همه به لطف این سیستم منظم، قابل‌فهم‌تر و کاربرپسندتر شده‌اند.

در طراحی محیط‌های عمومی، ترکیب اصولی پیکتوگرام‌ها با تابلوهای راهنما مانند تابلو راهنمای مسیر، تابلو راهنمای دیواری یا تابلو راهنمای طبقات باعث می‌شود کاربران بدون سردرگمی به مقصد خود برسند. این هماهنگی، علاوه بر افزایش زیبایی بصری، هویت فضا را نیز تقویت می‌کند.

اگر در حال طراحی یا بازسازی یک محیط عمومی، فروشگاه یا ساختمان هستید، پیشنهاد می‌شود از نمونه‌های حرفه‌ای مجموعه تابلو اماکن بازدید کنید. همچنین اگر به دنبال طراحی مدرن و خاص برای کسب‌وکار خود هستید، نگاهی به مجموعه تابلو مدرن فروشگاه بیندازید تا با نمونه‌هایی از تلفیق زیبایی، خلاقیت و کارایی آشنا شوید. اگر درباره طراحی پیکتوگرام، انتخاب تابلو مناسب یا اجرای سیستم گرافیک محیطی سؤالی دارید، آن را در بخش نظرات مطرح کنید.

سوالات متداول

۱. پیکتوگرام چیست؟

پیکتوگرام یک نماد تصویری ساده است که معنا را بدون نیاز به واژه منتقل می‌کند؛ مانند علامت سرویس بهداشتی یا خروج.

۲. تفاوت پیکتوگرام با لوگو در چیست؟

پیکتوگرام برای اطلاع‌رسانی و هدایت طراحی می‌شود، در حالی که لوگو نمایانگر هویت برند است.

۳. علائم گرافیک محیطی چه کاربردی دارند؟

این علائم برای هدایت، اطلاع‌رسانی و ایجاد نظم بصری در فضاهای عمومی مانند بیمارستان، دانشگاه یا مراکز خرید استفاده می‌شوند.

۴. پیکتوگرام در کدام فضاها بیشترین کاربرد را دارد؟

در سیستم‌های راهنمای مسیر، فرودگاه‌ها، تابلوهای شهری، ساختمان‌های اداری و تابلوهای راهنما.

۵. چرا استفاده از علائم گرافیک محیطی ضروری است؟

زیرا باعث کاهش سردرگمی کاربران، افزایش کارایی فضا و تقویت هویت بصری محیط می‌شود.

۶. آیا پیکتوگرام‌ها استاندارد جهانی دارند؟

بله، سازمان‌هایی مانند ISO و AIGA استانداردهایی برای طراحی و استفاده از پیکتوگرام‌ها تدوین کرده‌اند.

۷. تفاوت تابلو راهنمای مسیر با سایر تابلوها چیست؟

تابلو راهنمای مسیر جهت حرکت کاربران را در محیط مشخص می‌کند، در حالی که سایر تابلوها ممکن است تنها اطلاع‌رسانی یا هشداردهی داشته باشند.